معرفی و نقد "مقاله انتشار نشریه دانش قدمی در جهت مدرنیزه شدن نگرش جامعه نسبت به سلامت عمومی"

مقاله "انتشار نشریة دانش؛ قدمی در جهت مدرنیزه شدن نگرش جامعه نسبت به سلامت عمومی" در فصلنامه تاریخ پزشکی، (شماره ۱۳، سال چهارم) در سال ۱۳۹۱ منتشر شده است.
مجله تاریخ پزشکی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی دارای رتبه علمی پژوهشی از کميسيون نشريات علوم پزشکی کشور یک مجله‌ الکترونيکی است که به زبان فارسی به همراه چکيده انگليسی با دسترسی آزاد (open access) منتشر کننده مقالات حوزه‌های تاریخ پزشکی، تاریخ دندانپزشکی، تاریخ داروسازی، طب سنتی، جامعه‌شناسی پزشکی و سایر موضوعات مرتبط می‌باشد. فصلنامه تاریخ پزشکی نخستین نشریه ایرانی دو زبانه است که به طور تخصصی در زمینه تاریخ پزشکی فعالیت می کند.


این مقاله توسط خانم الهه باقری کارشناس ارشد تاریخ ایران دوره اسلامی و آقای دکتر مسعود کثیری عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان به نگارش در آمد. نویسنده مسئول این پژوهش آقای دکتر مسعود کثیری هستند.


دکتر مسعود کثیری مدرس دانشگاه، نویسنده، مترجم، مصحح و پژوهشگر ایرانی است که در سال ۱۳۵۳ در شهرستان گلپایگان به دنیا آمد. وی پس از اخذ دیپلم، در رشته پزشکی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان پذیرفته شد. پس از فارغ التحصیلی به مدت سه سال به امر طبابت اشتغال داشته و سپس در مقاطع کارشناسی ارشد و دکترای رشته تاریخ دانشگاه اصفهان قبول و فارغ التحصیل شدند. ایشان از سال ۱۳۹۱ تاکنون به عنوان عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان در گروه تاریخ مشغول به خدمت هستند.
دکتر کثیری مقالات و کتب زیادی در زمینه تاریخ پزشکی تالیف نموده‌اند. برخی از تالیفات ایشان عبارتند از: «پيشينه پزشكي اصفهان، فرهنگ و تمدن ايران و اسلام، وضعيت بهداشت و درمان در عهد ناصري و قرنطینه ها، بهداشت و درمان و زیبایی در دوره قاجار و کتاب طب در دوره مغول.»


مقاله "انتشار نشریة دانش؛ قدمی در جهت مدرنیزه شدن نگرش جامعه نسبت به سلامت عمومی" بطور کلی در چند بخش تنظیم شده است. نویسندگان ابتدا بعد از بیان مقدمه و ذکر اهداف و سوالات، تلاش کردند در دو بخش با عنوان "نشریة دانش و جایگاه زنان در روزنامه‌نگاری" و "توجه به بهداشت و سلامت در نشریة دانش" به پرسش‌های مطرح شده در بیان مسئله پاسخ دهند. سپس به بیان نتیجه‌گیری پرداخته و آنگاه منابع مورد استفاده و تصاویری از نشریه را در قالب پیوست ارائه دادند.


در این مقاله آمده است: "انقلاب مشروطه یکی از چشمگيرترین تحوالت دوران معاصر ایران بود كه در شرایط اجتماعی، سياسی و فرهنگی كشور تأثير زیادي داشت. زنان نيز به مثابه نيمه‌ی خاموش جامعه از این تأثيرات دور نمانده و وارد عرصه‌هاي گوناگونی شدند.
در واقع، این جنبش مشروطيت بود كه با به چالش كشيدن برخی از باورهاي سنتی، زنان را از هویت خود آگاه ساخت و این نيمه‌ی فراموش شده‌ي جامعه را به عرصه‌هاي مختلف زندگی كشاند. یکی از این عرصه‌ها روزنامه نگاري بود.
دكتر كحال -اولين زن چشم پزشک ایران-اولين روزنامه اختصاصی زنان به نام "دانش" را در تهران منتشر كرد. این نشریه در سال ۱۳۲۸ ه.ق/ ۱۹۱۰ م انتشار یافت و ۳۰ شماره از آن، در مدت نزدیک به یک سال، در اختيار خوانندگان قرار گرفت."
در این مقاله پژوهشگران كوشش نمودند تا با بررسی و تحليل شماره‌هاي موجود این نشریه، به معرفی آن پرداخته و با تحليل موضوعات مندرج در آن، تأثير مطالب و مقالات این نشریه در ارتقاي بهداشت و سلامت عمومی جامعه، ارزیابی شود.


به نظر می‌رسد نقطه قوت پژوهش، توجه به حضور زنان در فعاليت‌هاي اجتماعی و به خصوص روزنامه‌نگاري در دوره قاجاریه و پس از انقلاب مشروطه می‌باشد. بر این اساس نقش و اهمیت نشریه دانش در ارتقاء سلامت عمومی جامعه و اهداف بهداشتی و پزشکی آن از مسائل مورد اهتمام نویسندگان می‌باشد. همچنین نکته بعدی اینست که نویسندگان به تبیین نقش نشریه در پدیده یا گفتمان "پزشکی شدن" که از مظاهر مدرنیسم در جامعه دوره قاجاریه است پرداخته‌اند که می تواند بسیار حائز اهمیت باشد.
همچنین می توان انتشار این مقاله در سال ۱۳۹۱ در فصلنامه تاریخ پزشکی را زمینه‌ساز ظهور و تجلی پژوهش‌های گوناگون در حیطه‌ی تبیین نقش نشریات پزشکی در وضعیت بهداشتی و پزشکی دوره قاجاریه دانست. بر این اساس مشاهده می‌نماییم که در طی سالیان اخیر چندین مقاله و پژوهش بعد از انتشار این مقاله در این زمینه توسط نویسندگان مختلف منتشر شده است که عبارتند از:
• نکاتی در باب بهداشت و سلامت عمومی در نشریه شکوفه با تکیه بر سلامت مادر و کودک (باقری و کثیری، ۱۳۹۳)
• نقش های بهداشتی انجمن ها و روزنامه های گیلان در عصر مشروطه (مرادی و همکاران، ۱۳۹۷)
• حفظ الصحه نسوان در مطبوعات زنان با تکیه بر مطبوعات منتشر شده از ۱۲۸۹ تا ۱۴۰۷ش (دلگشا و همکاران،۱۳۹۶)
• مجله صحیه و امور خیریه نخستین مجله دولتی پزشکی ایران (سیدقطبی،۱۳۹۶)
• نگاهی به نشریه زبان زنان، با بررسی بهداشت و سلامت عمومی (الهه باقری، ۱۳۹۶،مطبوعات بهارستان)

با توجه به موارد ذکر شده در بالا و پس از مطالعه و بررسی مقاله موارد زیر مورد توجه قرار گرفته است:

نکته اول:
یکی از موارد قابل توجه در مورد مقاله مربوط به شیوه.ی رفرنس دهی است. رفرنس دهی مقاله در زمان چاپ اثر یعنی سال ۱۳۹۱ بصورت هاروارد بود اما در آخرین شماره این مجله در سال ۱۳۹۹ مشاهده می‌نماییم که رفرنس دهی به سبک ونکوور (شماره‌گذاری به ترتیب ورود در متن) است.

نکته دوم:
به نظر می‌رسد شرایط زمانی و مکانی در عنوان مقاله رعایت نشده است. به عبارتی بایسته بود تاریخ و دوره مورد تحقیق در عنوان مقاله گنجانیده می‌شد.

نکته سوم:
در این مقاله پیشینه پژوهش ذکر نشده و خواننده نمی‌داند این پژوهش چه تفاوتی با سایر پژوهش های انجام شده در این حوزه دارد. در واقع تحقق هدف‌های هر پژوهش به میزان زیادی به کیفیت پیشینه پژوهش، یعنی مرور تحلیلی و انتقادی آثار و پژوهش‌های موجود بستگی دارد. به عنوان مثال باقری و همکاران در سال ۱۳۸۸ در تحقیقی با عنوان "بررسی تحلیلی اطلاعات پزشکی در نشریات ادواری فارسی دوره قاجار" نشریات پزشکی دوره قاجاریه را تحلیل نمودند.


نکته چهارم:
در برخی موارد نویسندگان به سایر پژوهش‌ها استناد می‌کنند اما ارجاعی وجود ندارد. به همین منظور در صفحه ۱۲۵ آمده است: "بررسی روزنامه‌هاي آن زمان، خواننده را با حجم انبوهی از آگهی‌هایی مواجه میكند..." در حالیکه ارجاع وجود ندارد.


نکته پنجم:
برخی اشکالات نگارشی عبارتند از:
صفحه ۱۲۴، سطر ۲۱: تالییف (تالیف صحیح است)
صفحه ۱۱۲، سطر ۱۵: ۱۳۲۸ ش اشتباه است. (۱۳۲۸ق)

نتیجه‌گیری
توجه به مبحث نقش نشریات در ارتقاء سطح دانش و بهداشت مردم می تواند بسیاری از نقاط تاریک و ناشناخته تاریخ پزشکی دوره قاجاریه را آشکار سازد.

پیشنهادات
پیشنهاد می‌شود با توجه به در اختیار قرار دادن الکترونیکی بسیاری از نشریات دوره قاجاریه در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، پژوهشگران سایر زوایای تاریخ پزشکی دوره قاجاریه مانند بررسی داروسازی، دندانپزشکی، دانپزشکی، بیماریهای واگیر و ... را مورد اهتمام قرار دهند.

با تشکر

جمال رضایی اوریمی (کارشناس ارشد تاریخ علوم پزشکی)

گالری تصاویر

تاریخ پزشکی

طب ایرانی، بر پایه‌ی فلسفه و مبانی خاص خود، مجموعه‌ای از علوم نظری و عملی است که از سوی حکمای ایرانی در قرون مختلف باهدف حفظ سلامت و جهت پیش‌گیری و درمان بیماری‌ها به کار گرفته می‌شده است. طب ایرانی در دوره تمدن اسلامی به ویژه سده‌های چهارم تا ششم هجری با ظهور مشاهیری همچون علی بن ربن طبری، محمد بن زکریای رازی، علی بن عباس اهوازی، شیخ‌الرئیس ابوعلی سینا و حکیم جرجانی به شکوفایی علمی منحصر به فردی رسید و به پارادایم غالب دانش پزشکی در شرق و غرب تا قرن ۱۷ میلادی بدل می‌شود.

اطلاعات تماس

ایمیل:

info@medicalhistory.ir

آمار بازدیدکنندگان سایت

مجموع بازدید کنندگان
۱۶۴۰
صفحات بازدید شده امروز
۱۶۱
بازدید کنندگان امروز
۲۴